تاثیر ورزش بعد از عمل جراحی اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)

فیزیوتراپی و ورزش درمانی نقش مهمی در دوران بهبود بعد از عمل جراحی اسکولیوز دارد. سه جنبۀ اصلی درمان فیزیوتراپی عبارت‌اند از: مراقبت از قفسۀ سینه، راهنمایی بیمار برای حفظ حالت اندامی صحیح و بهبود توانایی حرکتی عمومی.

متخصص فیزیوتراپی بیمار را گاهی قبل از جراحی اسکولیوز ویزیت می‌کند و حرکات اصلاحی را برای تمرین کردن قبل و بعد از عمل آموزش می‌دهد. این آموزش معمولاً در ویزیت ارزیابی قبل از عمل در کلینیک یا در بخش در زمان بستری شدن برای عمل انجام می‌شود. ورزش‌های فیزیوتراپی بعد از اسکولیوز شامل تمرین‌های تنفسی عمیق، نفس نفس زدن و سرفه کردن حمایت شده، تمرین‌های شانه، تمرین‌های پا، حرکات اصلاحی حالت اندامی و حرکات افزایش توانایی حرکتی عمومی می‌شود.

اهداف جراحی اسکولیوز

جراحی اسکولیوز معمولاً با در نظر گرفتن اهداف زیر انجام می‌شود:

• متوقف ساختن پیشرفت انحراف ستون فقرات: انحراف ستون فقرات معمولاً در صورتی نیاز به جراحی پیدا می‌کند که بدشکلی به طور مستمر تشدید شود. بنابراین جراحی اسکولیوز باید دست‌کم با هدف پیشگیری از تشدید ناهنجاری انجام شود.
• کاهش بدشکلی: جراح با توجه به میزان انعطاف‌پذیری ستون فقرات غالباً می‌تواند چرخش غیرعادی ستون فقرات را از بین ببرد و انحنای جانبی را به میزان 50 تا 70 درصد اصلاح کند. این تغییرات به بیمار کمک می‌کند تا صاف‌تر بایستد و قوز پشتی دنده‌ها را کاهش می‌هد.
• حفظ تعادل بالاتنه: جراح هنگام ایجاد هر تغییری در وضعیت ستون فقرات، تعادل کلی بالاتنه را نیز در نظر می‌گیرد و سعی می‌کند انحنای طبیعی جلو/ پشت (لوردوز یا گودی/ کیفوز یا قوز) بدن را ضمن هم‌تزار نگه داشتن مفاصل ران و پاها حتی‌الامکان حفظ کند.

به علاوه هر گونه تغییر در ستون فقرات باید با توجه به اثر احتمالی آن بر نخاع ایجاد شود. سلامت نخاع باید در طول عمل به دقت تحت نظر گرفته شود.

دوران بهبود بعد از جراحی اسکولیوز

یک روز پس از عمل، بیمار قادر است بنشیند و از تخت بلند شود و هر روز با کمک کادر پرستاری یا متخصص فیزیوتراپی، مسافت بیشتری راه برود. توانایی حرکتی بیمار باید هر روز بهبود یابد و به زودی بتواند به تنهایی راه رفتن را دوباره انجام دهد. به بیماران توصیه می‌شود که هر چه زودتر پس از جراحی راه را آغاز کنند، زیرا راه رفتن به بهبود عملکرد ریه‌ها کمک می‌کند. در صورتی که بیمار در این مرحله راه رفتن را تاخیر بدهد و به مدت طولانی در تخت بخوابد، احتمال دارد دچار مشکلاتی مانند ذات‌الریه یا عفونت قفسه سینه شود.

در زمان شروع مجدد راه رفتن و ورزش طبیعی، بعضی از بیماران ممکن است احساس ناراحتی کنند. اما با تلاش بیشتر و پیوستگی به تمرینات، این احساس ناراحتی تدریجاً کاهش می‌یابد.

فیزیوتراپی بعد از عمل جراحی اسکولیوز

در طی فرآیند بهبودی، برخی از بیماران در بخش PICU به اکسیژن نیاز دارند. اتصال نمایشگرهای مختلف و سوند به بیمار، درج درن در محل زخم و دریافت مایعات و داروها از طریق سرم، اقداماتی است که در این مرحله معمول و عادی است و نیازی به نگرانی نیست. مهمترین نکته این است که بیمار دستورات متخصص فیزیوتراپی را با دقت دنبال کند و تمرینات را در زمان بین ویزیت‌ها انجام دهد. این تمرینات بسیار مهم هستند و به کمک بیمار در بهبود و بازگشت به حالت بهتر کمک می‌کنند.

مراقبت از قفسه سینه با انجام دادن تمرین‌های تنفسی عمیق

تمرین‌های تنفس عمیق بلافاصله بعد از عمل شروع می‌شود. برخی بیماران در چند روز اول بعد از عمل به دلیل افزایش تولید خط، سرفه‌های خلط‌دار می‌کنند. تولید خلط به دلایل زیر افزایش می‌یابد:

• بیهوشی
• احساس درد یا ناراحتی در محل زخم جراحی باعث می‌شود که بیمار نفس عمیق نکشد و سرفه نکند.
• توانایی حرکتی بیمار در چند روز نخست بعد از جراحی کاهش می‌یابد.

متخصص فیزیوتراپی تنفس بیمار و عملکرد ریه‌ها را ارزیابی می‌کند و بهترین وضعیت قرارگیری بدن را برای بهبود عملکرد ریه و راحتی بیشتر بیمار به او نشان می‌دهد.

بیماران باید تمرین‌های تنفسی را بعد از عمل اسکولیوز، هر چند ساعت یک بار در زمان بیداری انجام دهند و در صورتی که اسپیرومتر تشویقی در اختیارشان قرار داده شده است، حتماً از آن استفاده کنند.

این تمرین‌ها شامل تمرین‌های تنفسی عمیقی می‌شود که با هدف تمیز نگه داشتن ریه‌ها بعد از عمل و بهبود توانایی نفس نفس زدن و سرفه کردن انجام می‌شود.

روش انجام تمرین تنفسی عمیق

• صاف بنشینید و دستها را روی دو طرف قفسه سینه بگذارید.
• به آرامی از راه بینی نفس عمیق بکشید.
• نفستان را یک یا دو ثانیه نگه دارید و سپس هوا را به آرامی از دهان بیرون بدهید.
• این حرکت را 5 بار انجام بدهید، سپس 5 بار نفس نفس بزنید. برای نفس نفس زدن ابتدا نفس بکشید، سپس مانند زمانی که می‌خواهید شیشه یا پنجره را با بخار دهان پاک کنید، هوا را با سرعت از دهان باز بیرون بدهید. اگر خلط در گلویتان بود، سرفه کنید.

سرفه کردن

یک نفس عمیق بکشید و سپس محکم سرفه کنید. پس از آن که سرفه کردید، به آرامی و به طور عادی نفس بکشید. اگر درد بعد از عمل کشیدن نفس عمیق، نفس نفس زدن یا سرفه کردن را برایتان سخت کرده است، حتماً موضوع را به پرستار اطلاع دهید.

حفظ حالت اندامی صحیح بعد از مرخص شدن از بیمارستان

کنترل حالت اندامی و اصلاح آن بعد از مرخص شدن از بیمارستان به عهدۀ خود بیمار است.

شاید در ابتدا احساس کنید که هنگام نشستن یا ایستادن به یک طرف متمایل می‌شوید. این احساس عادی است و مدت طول می‌کشد تا به حالت اندامی جدید عادت کنید. زمان می‌برد تا عضلات نگه دارندۀ ستون فقرات خود را با وضعیت بعد از جراحی وفق دهند.

• برای تنظیم کردن وضعیت بدن و مشاهدۀ حالت اندامی جدید مقابل آئینه بایستید. وقتی وضعیت بدن را ببینید، اصلاح کردن آن آسان‌تر می‌شود.
• از خانواده و دوستانتان بخواهید که صاف ایستادن یا نشستن را به شما تذکر بدهند.
• پشت به دیوار بایستید و شانه‌ها را رو به عقب فشار دهید تا دیوار را لمس کنند.

راه رفتن بعد از ترخیص

• راه رفتن تناسب اندام را بعد از عمل بهبود می‌دهد و باید به بخشی از برنامۀ روزمره تبدیل شود.
• بیماران باید راه رفتن را بلافاصله بعد از مرخص شدن از بیمارستان شروع کنند.
• بیماران باید مسافت پیاده‌روی را به تدریج بیشتر کنند.

بیماران باید اولین بار که برای پیاده‌روی از خانه خارج می‌شوند، حتماً همراه داشته باشند، چون ممکن است تعادلشان را روی سطوح ناهموار از دست بدهند.

ورزش  بعد از ترخیص

عملکرد ریه بعد از عمل اسکولیوز بهتر می‌شود، به علاوه توانایی بیمار برای ورزش کردن نیز به تدریج افزایش می‌یابد.

پزشکان به بیماران توصیه می‌کنند که ورزش کردن را از روز بعد از جراحی شروع کنند. ورزش‌های بعد از اسکولیوز در ابتدا شامل تمرین‌های سبک بازو و پا می‌شود که برای پیشگیری از خشک شدن عضلات، کمک به گردش خون و افزایش توانایی حرکتی عمومی آموزش داده می‌شود. این تمرین‌ها باید هر روز، دو یا سه بار انجام داده شود.

ورزش‌های بازو

• اگر دردی حس نمی‌کنید، هر دو بازو را در حالت نشسته یا ایستاده بالای سر ببرید، سپس پایین بیاورید.
• این حرکت را 5 تا 10 بار تکرار کنید.
• بالا و پایین بردن شانه‌ها و چرخش رو به جلو و عقب شانه‌ها را با ملایمت انجام دهید.
• دستها را بالای سر بگذارید.
• دستها را پشت کمر بگذارید و به آرامی به سمت کتف‌ها بکشید.
• دستها را پشت گردن بگذارید.

ورزش‌های سبک پا

این حرکات اصلاحی عضلات را قوی نگه می‌دارد و گردش خون را بهبود می‌دهد.

حرکت چرخشی 

• پنجه‌ها و مچ پاها را خم و راست کنید. این حرکت را 10 بار برای هر پا انجام دهید.
• پا را از مچ در یک جهت بچرخانید و سپس حرکت چرخشی را در جهت دیگر تکرار کنید.
• چرخش را در هر جهت ده بار برای هر پا انجام دهید.

تمرین‌های ران 

• پشت زانو را به تخت فشار دهید و پنجه را به طرف خودتان بکشید تا عضلات ران جلوی پاها منقبض شود.
• عضلات ران را منقبض کنید و 5 ثانیه در این حالت نگه دارید.

تیلت لگن

• به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را صاف روی تخت بگذارید.
• پایین کمر را به آرامی قوس بدهید، 3 ثانیه در این وضعیت بمانید، سپس پشت بدن را با فشار دادن پایین کمر به تخت صاف کنید.
• سعی کنید میزان حرکت را هر بار افزایش دهید.
• تمرین را 5 تا 10 بار تکرار کنید.

چرخش زانوها

• به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را صاف روی تخت بگذارید.
• همان طور که زانوها را به هم چسبانده‌اید، بگذارید زانوها به آهستگی به سمت راست پایین بیایند.
• زانوها را صرفاً در دامنه‌ای حرکت بدهید که باعث ناراحتیتان نمی‌شود.
• حرکت را متوقف کنید و زانوها را به وسط برگردانید.
• این بار حرکت را به سمت چپ تکرار کنید.
• حرکت را 5 تا 10 بار برای هر سمت انجام دهید.

بالا بردن زانو تا قفسه سینه

• به پشت دراز بکشید، زانوها را خم کنید و کف پاها را صاف روی تخت بگذارید.
• هر بار یک زانو را به سمت قفسه سینه بیاورید.
• زانو را 5 ثانیه بالا نگه دارید و سپس پایین ببرید.
• این حرکت را 5 تا 10 بار برای یک زانو تکرار کنید.
• سپس حرکت را طبق مراحل گفته شده برای زانوی دیگر انجام دهید.