سنجش تراکم استخوان نوعی آزمایش تصویربرداری پزشکی است. در این آزمایش از سطوح بسیار پایین اشعه ایکس برای اندازه گیری چگالی استخوانها استفاده میشود. دگزا به معنی جذب تابش اشعه ایکس انرژی دوگانه مرکزی است. نتایج سنجش تراکم استخوان میتواند جزئیات مفیدی در مورد خطر پوکی استخوان (از دست دادن استخوان) و شکستگی (شکستگی استخوان) ارائه دهد. این آزمایش همچنین میتواند ترکیب بدن شما مانند چربی بدن و توده عضلانی را اندازهگیری کند. کارشناسان پزشکی سنجش تراکم استخوان را مفیدترین، آسانترین و ارزانترین آزمایش برای کمک به تشخیص پوکی استخوان میدانند. این آزمایش سریع و بدون درد است.
پوکی استخوان چیست؟
اصطلاح “پوکی استخوان” به استفاده برای توصیف استخوانهای شکننده و خطر شکستگی استخوان میپردازد. با پیشروی سن، استخوانها تراکم و استحکام خود را از دست میدهند. در لغت، “پوکی استخوان” به معنای “استخوان متخلخل” است. بررسی تراکم استخوان توسط پزشک به او کمک میکند تا تراکم استخوان و ریسک شکستگی استخوان در طول زمان را ارزیابی کند. اغلب تستهای دانسیتومتری دگزا برای تشخیص پوکی استخوان استفاده میشود.
پوکی استخوان در زمانی رخ میدهد که نرخ جذب بافت استخوانی سریعتر از نرخ تولید بافت جدید باشد. این وضعیت بیشتر در زنان یائسه مشاهده میشود و با گذر زمان، استخوانها ضعیفتر میشوند و آسانتر شکسته میشوند.
پزشکان گاهی “پوکی استخوان” را یک بیماری “خاموش” توصیف میکنند، زیرا علائم خاصی ندارد. بسیاری از افراد پوکی استخوان را پس از شکستگی استخوانها در اثر سقوط شناخته و تشخیص میدهند.
استئوپنی چیست؟
استئوپنی یک اصطلاح پزشکی است که به کاهش تراکم استخوان اشاره دارد. اکثر افراد، به خصوص افرادی که لاغر و فعال هستند، تراکم استخوانی کمی دارند. با این حال، این موضوع به معنای ضرورتاً بروز پوکی استخوان نیست. بسیاری از ورزشکاران با توده استخوانی پایین، استخوانهای سالم و بسیار قوی دارند. کاهش تراکم استخوان به تنهایی علتی برای پوکی استخوان نیست، اما در برخی موارد، اگر فرد عوامل خطر دیگری برای شکستگی داشته باشد، ممکن است داروهای پوکی استخوان برای پیشگیری از شکستگیهای آینده توصیه شود.
سنجش تراکم استخوان چگونه کار میکند؟
سنجش تراکم استخوان میزان مواد معدنی را در برخی از استخوانها، مانند مفصل ران، ستون فقرات و یا مچ دست اندازهگیری میکند. نحوه انجام سنجش تراکم استخوان بدین صورت میباشد:
- ابتدا بیمار بر روی تخت دستگاه به پشت دراز میکشد. تکنسین به شما کمک میکند تا موقعیت خود را به درستی تنظیم کنید و از دستگاههای تثبیت موقعیت مانند فوم بلوک برای حفظ موقعیت مورد نظر استفاده میکند.
- سپس دتکتور دستگاه یا گیرنده دستگاه بر روی ناحیه مورد نظر بدن که قصد اندازهگیری تراکم استخوانی را دارد قرار گرفته و پرتو اشعه ایکس به سمت استخوان مورد نظر تابانده میشود. پرتوها از اشعه بسیار کمی برای ایمن نگه داشتن آزمایش استفاده میکنند و به تشخیص استخوان از سایر بافت ها کمک میکند.
- اسکنر دادههای اندازهگیری تراکم استخوان را به تصاویر و نمودارها تبدیل میکند. استخوان به راحتی در رنگ سفید دیده میشود، در حالی که بافت چربی و ماهیچهای مانند سایه در پشت مانیتور کامپیوتر تکنسین دیده میشود.
- سپس این نتایج توسط یک رادیولوژیست یا پزشک دیگر متخصص تفسیر سنجش تراکم استخوان بررسی و تفسیر میشود.
- یک کپی از گزارش کتبی برای پزشک شما ارسال میشود تا در مورد درمان مناسبتر مشورت و تصمیمگیری کند.
دانسیتومتری یا سنجش تراکم استخوان برای چه کسانی انجام میشود؟
هنگام تصمیمگیری برای انجام سنجش تراکم استخوان، عوامل زیادی در نظر گرفته میشود. پزشکان اغلب زمانی آزمایش سنجش تراکم استخوان را توصیه میکنند که فرد بیش از 50 سال سن داشته باشد، استخوان شکسته داشته باشد، یا مبتلا به بیماریهای دیگری باشد که فرد را در معرض خطر مشکلات استخوانی قرار میدهد.
تحقیقات نشان میدهد که زنان زودتر و سریعتر از مردان شروع به از دست دادن توده استخوانی میکنند. بنابراین پزشکان معمولاً به زنان توصیه میکنند که در سنین پایینتر از مردان از سنجش تراکم استخوان برای غربالگری پوکی استخوان استفاده کنند. در صورت داشتن یک یا چند عامل خطر برای پوکی استخوان یا شکستگی، ممکن است پزشک سنجش تراکم استخوان را توصیه کند.
- افزایش سن: بسیاری از افراد با افزایش سن توده استخوانی خود را از دست میدهند. بنیاد ملی پوکی استخوان به افراد در معرض خطر متوسط توصیه میکند که از سن 65 (برای زنان) و سن 70 (برای مردان) سنجش تراکم استخوان انجام دهند.
- سابقه خانوادگی: اگر یک یا چند نفر از اعضای خانواده دچار پوکی استخوان یا بیش از یک شکستگی شدهاند، شما در معرض خطر بیشتری برای از دست دادن استخوان خواهید بود.
- آسیبهای قبلی شکستگی: شکستن استخوان، به ویژه پس از 50 سالگی، ممکن است نشانه این باشد که شما در معرض خطر بیشتری هستید. استخوانهای متخلخل (کمتر متراکم) راحتتر میشکنند.
- داروها: برخی از داروها مانند استروئید پردنیزون، داروهای سرطان و داروهای مورد استفاده پس از پیوند اعضا میتوانند استخوانهای شما را ضعیف کنند.
- سلامت کلی شما: بسیاری از اختلالات مزمن پزشکی میتوانند استخوانهای را بیشتر در معرض شکستگی قرار دهند. شرایط خطرناک شامل آرتریت روماتوئید، لوپوس، دیابت، بیماری کبد و بیماری کلیوی است.
پزشکان از سنجش تراکم استخوان برای چه موارد دیگری استفاده میکنند؟
پزشکان ممکن است برای موارد زیر نیز سنجش تراکم استخوان را توصیه کنند:
- پیگیری تغییرات سلامت استخوان در طول زمان.
- کنترل پاسخ به درمان، مانند داروی پوکی استخوان
- ارزیابی بدن، مانند میزان چربی و توده عضلانی بدن
چند وقت یک بار باید سنجش تراکم استخوان انجام داد؟
توصیه میشود که سنجش تراکم استخوان هر دو سال یک بار صورت گیرد. با این حال، در صورت بروز بیماریهای خاص، این قاعده ممکن است مستثنی شود. پزشک برای تصمیمگیری درباره زمان مناسب سنجش تراکم استخوان، عواملی مانند سن، میزان خطر شکستگی، آزمایش تراکم استخوان قبلی و داروهایی که در حال مصرف هستید را در نظر خواهد گرفت. سپس برنامهای شخصی برای ارزیابی و حفظ سلامتی استخوان شما تدوین خواهد شد.
چگونه باید برای سنجش تراکم استخوان آماده شوم؟
اکثر مردم نیازی به تغییر برنامه روزانه خود قبل از انجام سنجش تراکم استخوان ندارند. بخورید، بنوشید و هرگونه دارویی را طبق معمول همیشه مصرف کنید، مگر اینکه پزشک خلاف آن را توصیه کرده باشد. شما باید پرسشنامهای را در مورد سلامت فعلی خود، سابقه خانوادگی شکستگی استخوان، سابقه سیگار کشیدن و داروهای مصرفی فعلی پر کنید.
لطفاً قبل از انجام تست، موارد زیر را انجام دهید:
- 24 ساعت قبل از آزمایش مصرف مکملهای کلسیم را متوقف کنید: این شامل مولتی ویتامینها و همچنین آنتی اسیدها مانند TUMS#174 است. (که معمولاً برای درمان سوزش سر دل مورد استفاده قرار میگیرد).
- لباسهای گشاد و بدون فلز بپوشید: لباس راحت بپوشید. سعی کنید لباسهایی را انتخاب کنید که فلز ندارند (مانند زیپ، دکمه یا سگک). شلوار گشاد ورزشی و یک تاپ معمولی میتوانند انتخابهای خوبی باشند.
- در صورت احتمال بارداری به پزشک خود اطلاع دهید: در سنجش تراکم استخوان از میزان کم تابش استفاده میشود. متخصصان پزشکی توصیه میکنند به منظور محافظت از نوزاد متولد نشده از قرار گرفتن در معرض اشعه در دوران بارداری خودداری کنید.
آزمایش تراکم استخوان چگونه انجام میشود؟
سنجش تراکم استخوان به صورت سرپایی انجام میشود. میتوانید در طی آزمایش لباسهای طبیعی خود را بپوشید. اما ممکن است از شما بخواهند لباسهای مخصوص بپوشید. در این آزمایش هیچ سوزن یا تزریقی وجود ندارد. آزمایش سنجش تراکم استخوان مشابه انجام اشعه ایکس استاندارد است.
آزمایش سنجش تراکم استخوان چقدر طول میکشد؟
معمولا سنجش تراکم استخوان بیشتر از 25 دقیقه طول نمیکشد. کار بسیاری از افراد در کمتر از 30 دقیقه تمام میشود.
آیا آزمایش تراکم استخوان دردناک است؟
نه همیشه. وقتی اشعه ایکس از بدن شما عبور میکند، چیزی را احساس نخواهید کرد. بسته به موقعیتتان، ممکن است موقع دراز کشیدن روی میز، کمی احساس ناراحتی کنید. اما لازم نیست مدت زیادی در آن موقعیت بمانید.
آزمایش سنجش تراکم استخوان چقدر دقیق است؟
آزمایش سنجش تراکم استخوان یک دقت بالایی دارد و توسط متخصصان پزشکی به عنوان یک روش دقیق برای تشخیص پوکی استخوان شناخته میشود.
دستگاههای دگزا (DEXA)، در مقایسه با دستگاههای اشعه ایکس، برای اندازهگیری دقیق مواد معدنی استخوان استفاده میشوند و روز به روز مورد بررسی و کالیبراسیون قرار میگیرند. هیچ دو دستگاه DEXA دقیقاً یکسان نیستند، به همین دلیل پزشک تاکید دارد تمام آزمایشات سنجش تراکم استخوان شما را با استفاده از یک دستگاه انجام دهید.
پس از آزمایش سنجش تراکم استخوان چه انتظاری باید داشته باشم؟
تست سنجش تراکم استخوان سریع و بدون درد است. باید بتوانید فعالیتهای معمول خود را بلافاصله پس از تست از سر بگیرید. متخصصان نتایج را بررسی کرده و و گزارشی مینویسند که به ارائه دهنده خدمات درمانی شما ارسال میشود.
پزشک نتایج آزمایش را برایتان شفافسازی میکند و معنای آن را به شما میگوید. ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی میتواند به شما در تصمیمگیری در مورد نحوه تقویت استخوانها کمک کند. آنها همچنین رژیم غذایی و تغییر شیوه زندگی را به شما ارائه میدهند که ممکن است به کاهش خطر شکستگی شما کمک کند.
از پزشکم چه سوالی بپرسم؟
در صورتی که پزشک انجام تست سنجش تراکم استخوان را توصیه کرده، باید سوالهای زیر را بپرسید:
- چرا این آزمایش را به من توصیه میکنید؟
- کجا را برای انجام این تست پیشنهاد میکنید.
- برای آمادگی به منظور انجام تست باید چه کنم؟
- چه زمانی باید انتظار مشاهده نتایج آزمایش را داشته باشم؟
- آیا به آزمایشات دیگری نیاز دارم؟
- برای سالم ماندن استخوانها چه کاری میتوانم در خانه انجام دهم؟
کارشناسان پزشکی تست سنجش تراکم استخوان را “استانداردی طلایی” برای تشخیص پوکی استخوان و خطر شکستگی میدانند. اکثر افراد با افزایش سن، تراکم استخوان خود را از دست میدهند. اما خب استخوانهای شکننده به معنی پیر شدن نیست. هیچوقت برای مراقبت دیر نیست. از پزشک خود بپرسید که آیا سنجش تراکم استخوان میتواند امروزه به ارزیابی سلامت استخوان شما کمک کند؟ سپس، در مورد اقداماتی که میتوانید برای کاهش سرعت تحلیل استخوان یا محافظت از استخوانهای خود در سالهای آینده انجام دهید با پزشک صحبت کنید.
