بسیاری از نوزادان هنگام تولد به عارضه شلی لگن مبتلا هستند. این حالت در اثر انعطافپذیری بیش از حد رباطهای متصلکننده استخوانها ایجاد میشود. شلی لگن نوزاد معمولاً 4 تا 6 هفته پس از تولد بدون نیاز به درمان بهبود پیدا میکند و جزو موارد دیسپلازی پیشرونده لگن محسوب نمیشود.
در صورتی که رباطهای لگن نوزاد پس از 6 هفته همچنان شل باشند احتمالاً به درمان نیاز است. در این صورت مراجعه مرتب به پزشک جهت درمان شلی لگن نوزاد اهمیت زیادی دارد.
شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن چه زمانی ایجاد میشود؟
شلی لگن نوزاد به نحوه تشکیل مفصل لگن نوزاد مربوط میشود. در برخی از مواقع این عارضه پیش از تولد نوزاد و گاهی پس از تولد در زمان رشد نوزاد ایجاد میشود و امکان دارد در مفصل یک یا هر دو ران ایجاد شود. در صورت درمان عارضه، بسیاری از نوزادان از سلامت کامل برخوردار بوده و هیچ گونه مشکلی در لگن خود نخواهند داشت.
شلی لگن نوزادان چگونه ایجاد میشود؟
مفصل لگن از نوع مفاصل گوی و کاسهای است. بخش فوقانی استخوان ران در داخل بخش کاسهای استخوان لگن قرار میگیرد. توپی استخوان ران در جهات مختلفی حرکت میکند ولی همیشه داخل بخش کاسهای استخوان لگن باقی میماند و به عنوان تکیهگاهی برای وزن بدن هنگام راه رفتن و دویدن عمل میکند.
در عارضه شلی لگن نوزاد، مفصل لگن به درستی تشکیل نمیشود. در برخی از مواقع امکان دارد توپی استخوان ران از حفره استخوان لگن بلغزد و خارج شود. اگر این عارضه درمان نشود، مفصل لگن به درستی رشد نخواهد کرد و باعث ایجاد درد هنگام راه رفتن و آرتروز لگن در دوره جوانی میشود.
علائم شلی لگن نوزادان
شلی لگن باعث ایجاد درد در نوزادان نمیشود، در نتیجه تشخیص آن دشوار میباشد. پزشک جهت بررسی علائم شلی لگن در زمان معاینه، لگن تمامی نوزادان را ارزیابی میکند.
امکان دارد والدین علائم زیر را در نوزاد تشخیص دهند :
- شنیدن صدا در مفصل لگن نوزاد
- مساوی نبودن طول پاهای نوزاد
- پاها به صورت یکسان حرکت نمیکنند.
- چینهای ناحیه باسن در یک طرف بدن در مقایسه با سمت دیگر متفاوت هستند.
- لنگیدن پای نوزاد هنگام راه رفتن
در صورت وجود هر یک از علائم فوق، بایستی جهت معاینه لگن به پزشک مراجعه شود. تشخیص و درمان به موقع شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن، باعث افزایش احتمال رشد طبیعی مفصل لگن در نوزاد میشود.
احتمال ایجاد عارضه شلی لگن در چه نوزادانی بیشتر است؟
امکان دارد شلی لگن در هر نوزادی ایجاد شود. ولی احتمال ایجاد آن در نوزادان با ویژگیهای زیر بیشتر است :
- نوزادان دختر
- نوزادانی که فرزند اول خانواده باشند
- وارونگی نوزاد در رحم خصوصاً در دوره سه ماه سوم حاملگی
- سابقه بروز این عارضه در یکی از افراد خانواده
به ندرت امکان دارد که شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن پس از تولد نوزاد ایجاد شود و در زمان تولد وجود نداشته باشد. برای جلوگیری از شلی لگن در چنین نوزادانی، از بستن پاهای نوزاد به صورت سفت و محکم خودداری کنید. اطمینان حاصل کنید که فضای کافی برای حرکت پاهای نوزاد وجود داشته باشد.
شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن چگونه تشخیص داده میشود؟
در بیشتر موارد، شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن در حین معاینه نوزاد تشخیص داده میشود. اگر علائم دیسپلازی یا شلی لگن در نوزاد وجود داشته باشد پزشک از آزمایشهای زیر برای تشخیص عارضه استفاده میکند :
- سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از مفصل لگن نوزاد تهیه میکند. استفاده از این روش بیشتر برای نوزادان زیر 6 ماه کاربرد دارد؛ چرا که در این زمان بیشترین بخش مفصل لگن نوزاد از غضروف نرم تشکیل شده است و غضروف نرم با استفاده از اشعه ایکس قابل مشاهده نمیباشد.
- از تصویربرداری با اشعه ایکس بیشتر در نوزادان بالای 4 تا 6 ماه استفاده میشود. در این سن استخوانهای بدن نوزاد به اندازه کافی رشد کردهاند و با اشعه ایکس قابل مشاهده هستند.
درمان شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن
در این قسمت در مورد انواع روشهای درمان شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن در سنین مختلف رشد نوزاد توضیحاتی ارائه خواهد شد. انتخاب گزینه مناسب درمانی به سن نوزاد و شدت عارضه بستگی دارد. در صورتی که اقدامات اولیه درمانی رضایتبخش نباشند، اقدامات درمانی بعدی صرف نظر از سن نوزاد انجام خواهند شد.
اقدامات اولین درمانی
هدف درمان در شلی لگن نوزاد یا دیسپلازی لگن در زمان تولد، نگه داشتن سر استخوان ران در حفره استخوان لگن است تا رباطها به حالت طبیعی خود بازگردند. در این حالت، فرصت کافی برای رشد مناسب استخوان و حفره استخوان لگن وجود دارد.
در صورتی که شلی لگن نوزاد یا دیسپلازی لگن در زمان تولد شناسایی شود، رباطها کشیدگی میکنند و حفره استخوان لگن کم عمق و سطحی میشود. رباطهای نوزاد بسیار کمتنیده هستند و لبه حفره استخوان لگن از غضروف نرم و انعطافپذیر تشکیل شده است. اگر سر استخوان ران در حفره استخوان لگن نگه داشته و ثابت شود، عموماً استخوان لگن به حالت طبیعی خود بازمیگردد.
پس از چند ماه، تغییرات بیشتری در بافتهای نرم و رباطها رخ میدهد. بافتهای نرم قویتر میشوند و برای قرارگیری مفاصل لگن در وضعیت مناسب، نیاز به نیروی بیشتری دارند.
در صورت عدم انجام درمان مناسب و به موقع دیسپلازی لگن، تغییراتی در استخوان زیرین رخ میدهد و باید از جراحی برای همراستا کردن استخوانها و قرارگیری سر استخوان ران در حفره استخوان لگن استفاده شود. با گذشت زمان، برای ثبات و استحکام استخوان لگن، نیاز به مدت زمان بیشتری خواهد بود.
نوزادان تازه متولد شده
معمولاً درمان شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن در نوزادان از دیگر حالتها آسانتر است؛ زیرا هورمونهای موجود در بدن مادر هنوز در بدن نوزاد حضور دارند و به کمک آنها رباطها راحتتر شل میشوند. به طور معمول برای رفع دیسپلازی لگن در نوزادان از ارتز یا بریس هارنس استفاده میشود. با استفاده از این تجهیزات، حفره استخوان لگن و رباطها ثابت شده و پاها در وضعیت مناسب قرار میگیرند.
برای رفع شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن از ابزارهای مختلف استفاده میشود، اما رایجترین نوع ابزار، ارتزی به نام پاولیک هارنس یا بریس ابداکشن است.
بیشتر پزشکان توصیه میکنند که به مدت 6 تا 12 هفته از این ارتز به صورت تمام وقت استفاده شود. اما برخی پزشکان نیز معتقدند که در صورت قرارگیری لگن و پاها در وضعیت مناسب، عدم استفاده از این ارتز در زمان حمام یا تعویض پوشک مشکلی ندارد. بعد از ثبت لگن، بریس به مدت 4 تا 6 هفته به صورت نیمه وقت (معمولاً شبها) استفاده میشود.
نوزادان 1 تا 6 ماهه
درمان شلی لگن نوزادان و دیسپلازی لگن در این رده سنی مشابه درمان نوزادان تازه متولد شده میباشد. در صورت ناپایداری خفیف استخوان و مفاصل لگن، از بریس ابداکشن استفاده میشود.
در صورتی که استخوان ران کاملاً از جای خود خارج شده باشد و در همان وضعیت باقی بماند، معمولاً به مـدت2 تا 4 هـفته از ارتز پاولیک هارنس برای بازگرداندن استخوان ران استفاده میشود. در این مدت زمان عضلات و تاندونها به تدریج شل میشوند و در نتیجه سر استخوان ران در حفره استخوان لگن قرار میگیرد. به این منظور باید در تمام طول روز و شب از ارتز پاولیک هارنس استفاده شود. هر یک یا دو هفته بایستی جهت تنظیم ارتز به طور مرتب به پزشک مراجعه شود. پزشک بوسیله معاینه، سونوگرافی یا تصویربرداری با اشعه ایکس از روند بهبودی اطمینان حاصل میکند.
پس از قرار گرفتن استخوان ران در حفره استخوان لگن، تا زمان تثبیت رباطها به مدت 6 تا 12 هفته از ارتز پاولیک هارنس استفاده میشود. حتی پس از پایان این مدت نیز جهت احتیاط، نوزاد بایستی به مدت چند هفته از ارتز یا بریس استفاده کند.
معمولاً استفاده از ارتز پاولیک هارنس پس از چهار هفته باعث دستیابی به نتیجه رضایتبخش میشود؛ در غیر این صورت بایستی از روشهای درمانی دیگری استفاده شود. استفاده بلندمدت از ارتز پاولیک هارنس در زمانی که استخوان ران از جای خود خارج مانده باشد باعث آسیبدیدگی دیواره حفره استخوان لگن میشود.
نوزادان 6 تا 18 ماهه
در این رده سنی امکان دارد روشهای درمانی غیر جراحی اثربخش باشند. درمان در این رده سنی به شدت شلی لگن نوزاد و دیسپلازی لگن و همچنین به تجربه پزشک بستگی دارد. استفاده از ارتز پاولیک هارنس به ندرت پس از 6 ماه باعث دستیابی به نتیجه رضایتبخش میشود.
در برخی از مواقع با استفاده از بیهوشی عمومی، توپی استخوان ران در حفره استخوان لگن قرار خواهد گرفت و برای حفظ وضعیت استخوان لگن نوزاد برای چندین ماه از گچ استفاده میشود. این روش جا اندازیِ بسته نام دارد. گاهی از ترکشن برای کشش عضلات پیش از رفع دیسپلازی استفاده میشود.
با توجه به شدید بودن دیسپلازی و تغییرات استخوانی، معمولاً استفاده از جراحی بدون استفاده از گچگیری توصیه میشود. در طول جراحی، بافت غیر طبیعی که باعث دیسپلازی شده است برداشته میشود و وضعیت مفصل ارزیابی میشود. رباطهای سست، سفت شده و عضلات سفت، سست خواهند شد.
در کودکان زیر یک سال، امکان دارد از رویکردهای غیر جراحی استفاده شود، ولی پس از سن یک سالگی معمولاً از رویکرد جراحی قدامی استفاده میشود. قابلیت ترمیم همزمان هر گونه ناهنجاری در لگن با استفاده از استئوتومی لگنی یک از دلایل به کارگیری رویکرد جراحی قدامی است. همچنین جهت کاهش فشار وارد بر لگن، بهبود پایداری لگن و کاهش عوارض دیگر معمولاً استخوان ران بایستی کوتاه شده و به سمت مفصل متمایل شود. کوتاه کردن استخوان باعث تحریک رشد استخوان پا میشود؛ بنابراین کوتاه شدن استخوان تا زمانی که توپی استخوان ران در حفره استخوان لگن باقی بماند و باعث ایجاد نکروز استخوان نشود، موقتی است.
کودکان 18 ماهه تا 6 ساله
درمان اولیه برای این رده سنی شامل جا اندازیِ باز قدامی مفصل و جراحی استخوان و سفت کردن رباطها میباشد.
جا اندازی بسته در کودکان با سن بیشتر امکانپذیر است، ولی برای رشد کافی استخوان لگن در گچ به زمان بیشتری نیاز است. انجام این روش به کمک جا اندازی باز سریعتر میباشد. بهتر است که جهت ترمیم هرگونه ناهنجاری استخوان ران یا لگن، تغییرات استخوانی در این رده سنی با استفاده از جا اندازیِ باز به همراه بازسازی استخوان درمان شود.
در این سنین، جا اندازیِ باز بوسیله رویکرد قدامی جهت اصلاح وضعیت مفصل لگن، ترمیم رباطها و همراستا کردن استخوانها انجام میشود. برای انجام جا اندازیِ بسته در گچ، از آرتروگرام تحت بیهوشی استفاده میشود. آرتروگرام همچنین مقدار ناهنجاری استخوان را تعیین میکند. در این صورت جراح میتواند میزان تغییر شکل مورد نیاز استخوان ران و لگن در زمان جا اندازیِ باز مفصل را بررسی کند.
کودکان 6 سال به بالا
در صورت در رفتگی کامل استخوان ران، جا اندازی در کودکان در این رد سنی توصیه نمیشود چرا که تغییرات استخوانی در این سن ثابت و دائمی هستند. شلی لگن کودک و دیسپلازی لگن در کودکان این رده سنی و در نوجوانان همچنان قابل درمان است. درمان دیسپلازی لگن در بسیاری از موارد از ایجاد آرتروز جلوگیری میکند.
