کیفوز پس از سانحه (PTK) به نوعی از قوزپشتی گفته میشود که پیآمد سانحه یا آسیبدیدگی جدی است. این عارضه در اثر آسیبهایی مانند تصادف وسایل نقلیه موتوری یا زمین خوردن و سقوط ناگهانی پیش میآید. ضربهای که در اثر آسیبدیدگی به بدن وارد میشود، باعث شکستگی فشاری (کمپرشن) و یا دررفتگی و جابهجا شدن مهرهها (اسپوندیلولیستزی) میشود. این آسیبها گاهی اوقات منجر به ایجاد بدشکلی کیفوز یا قوز و انحنای غیرعادی ستون فقرات میشود. چنانچه آسیبدیدگی در زمان مناسب درمان نشود، قوز تشدید میشود.
برای بهتر درک کردن تأثیر این آسیبدیدگیها، باید به آناتومی ستون فقرات نگاه کنیم. ستون فقرات در واقع مجموعهای از قطعات استخوانی به نام مهرهها است که توسط مفصلهای فاست به هم متصل میشوند و این مفصلها حرکت ستون فقرات را امکانپذیر میسازند. بین این مهرهها، دیسکهای بین مهرهای قرار دارند که از مفصلها محافظت میکنند. در انتهای ستون فقرات، نخاع در یک کانال نخاعی قرار دارد که توسط مهرهها ساخته شده است.
خمیدگی پس از صدمه میتواند در هر قسمتی از ستون فقرات، از پایین کمر تا مهرههای گردنی، ایجاد شود. انحنای طبیعی ستون فقرات در شرایط عادی در حدود 40-50 درجه است. با این حال، در بیماران مبتلا به قوزپشتی، میزان انحنا بیشتر است. شکستگی مهره منجر به ایجاد نوعی بدشکلی در ستون فقرات میشود که توسط متخصصان به عنوان “مهرههای سه گوش” یا “گوهای” شناخته میشود. این سه گوش شدن مهرهها باعث بدشکلی ستون فقرات، درد و محدود شدن توانایی حرکتی میشود.
علائم
بیماران بلافاصله بعد از آسیبدیدگی دچار درد میشوند. چون سانحه غالباً باعث آسیبدیدگیهای مختلفی مانند آسیبدیدگیهای سر، گردن و شکم میشود، لازم است که ارزیابی کاملی شامل ارزیابی عصبی انجام شود.
منشاهای درد عبارت است از:
- خستگی عضلات ستون فقرات
- التهاب مزمن و فرسایش تدریجی
- گیرافتادگی (تحت فشار قرار گرفتن) ریشه عصب یا نخاع قدامی
- مشکلات تعادلی در حالت نشسته
- ضایعههای پوستی و زخمهای فشاری در بیماران فلج دارای قوز شدید
بیماران در اثر سانحه غالباً دچار چند نوع آسیبدیدگی جدی میشوند و به همین دلیل درد شایعترین علامت بیماران است. شایعترین عارضههایی که بیماران دچار گوژپشتی بعد از سانحه از آن شکایت دارند، عبارت است از:
- درد کمر یا گردن
- ناتوانی در صاف ایستادن
- گودی کمر (لوردوز) شدید
- احساس پر بودن معده که در واقع به علت فشار آوردن برجستگی قوز به اندامهای گوارشی به وجود میآید.
تشخیص علائم کیفوز پس از سانحه
چون کیفوز بعد از سانحه و آسیبدیدگی به وجود میآید، درد معمولاً علامت اصلی آن است. بسیاری از بیماران آسیب دیده معمولاً درگیر چند نوع آسیب میشوند، بنابراین ارزیابی جامعی لازم است و پزشک ناحیههای دیگری مانند سر یا شکم را نیز معاینه کند. همچنین، بسیاری از پزشکان برای تشخیص آسیبها و نقصهای عصبی، معاینهی عصبی را انجام میدهند. علائم معمول قوز کمر بعد از سانحه به شرح زیر است:
- درد کمر و گردن: کمر درد ممکن است با ناتوانی در صاف ایستادن همراه باشد. به همین نحو ممکن است گردن درد در اثر تلاش بیمار برای جبران این حالت اندامی نامناسب شروع شود.
- قوس کمر (لوردوز شکمی): برخی بیماران سعی میکنند قوزپشتی را با دادن قوس بیش از حد به مهرههای کمری و گردنی جبران کنند. در این حالت عضلات برای حفظ همترازی ستون فقرات تحت فشار بیش از اندازه قرار میگیرند.
- سیری: برجستگی غیرعادی ستون فقرات به محتویات شکم و دیافراگم فشار میآورد. بیماران در نتیجه وارد شدن این فشار، سریعتر از معمول سیر میشوند.
- مشکلات تنفسی: چنانچه قوز شدید باشد، به ریهها نیز فشار میآورد.
- بدشکلی جسمی: کیفوز بعد از سانحه مانند موارد عادی قوز با تغییرات ظاهری متعدد، مانند تفاوت ارتفاع شانهها، جلو آمدن سر و گرد شدن غیرعادی شانهها همراه است.
چنانچه گردن یا ستون فقراتتان به تازگی آسیب دیده است، به سرعت برای درمان مناسب اقدام کنید. اگر تحت درمان قرار نگیرید، عارضه به تدریج تشدید خواهد شد.
تشخیص
پزشکان در فرآیند تشخیص از ابزار زیر استفاده میکنند:
- عکس رادیوگرافی برای یافتن شکستگی و تعیین نوع شکستگی گرفته میشود.
- MRI به منظور ارزیابی تحت فشار قرار گرفتن عصبهایی انجام میشود که ممکن است باعث بروز علائم حسی یا حرکتی مرتبط شده باشد.
- اگر گستردگی آسیبدیدگی در تصاویر عادی رادیوگرافی مشخص نباشد و ارتوپد به وجود دررفتگی ـ شکستگی مشکوک باشد، سی تی اسکن انجام میشود.
در صورتی که آسیبدیدگی به شکل غیرعادی البته شود و باعث اختلال در تراز و توازن ستون فقرات شود، ممکن است درد کمر همراه با ناتوانی در صحیح ایستادن به وجود آید و بیمار ممکن است به علت الگوی نامناسب بدن، درد گردن نیز تجربه کند. بیماران در تلاش برای حفظ تعادل قوزپشتی ممکن است به گودی کمری مبتلا شوند. در نتیجه، مهرههای گردنی و کمری شکل غیرعادی به خود میگیرند و بیمار به منظور حفظ توازن ستون فقرات، فشار اضافی را بر روی عضلات خود تمرین میکند.
همچنین، برخی بیماران به سرعت بیشتری نسبت به حالت عادی پیش میروند. احساس سیری غیرطبیعی در این موارد به وجود میآید که ناشی از برجستگی نامعمول شکم است که باعث فشرده شدن محتویات شکم بر روی دیافراگم میشود.
درمان کیفوز تروما
درمانهای غیرجراحی
بعضی موارد کیفوز تروما را میتوان با موفقیت با بهرهگیری از روشهای غیرجراحی درمان کرد. روشهای غیرجراحی درمان قوزپشتی بعد از سانحه عبارت است از:
- بریس: بریس ستون فقرات را در زمان بهبود یافتن نگه میدارد و کمک میکند تا ستون فقرات به حالت عادی برگردد.
- فیزیوتراپی: فیزیوتراپی درد را تسکین میدهد، عضلات اطراف ستون فقرات را تقویت میکند و حالت اندامی را بهبود میدهد. تمرینهای کششی برای بهبود انعطافپذیری ستون فقرات و تسکین کمر درد مفید است.
- مسکن: داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا استامینوفن روش موثری برای درمان درد ناشی از قوزپشتی محسوب میشود. البته پزشکان مسکنهای قویتری برای موارد شدیدتر تجویز میکنند.
- داروهای پوکی استخوان: مصرف داروهای تقویت کننده استخوان از شکستگی بیشتر ستون فقرات و تشدید بدشکلی جلوگیری میکند.
درمانهای جراحی
درمان جراحی کیفوز تروما شامل فیوژن ستون فقرات (خشک کردن مهرهها) و تثبیت ستون فقرات با استفاده از وسایل خاص میشود. تکنیک جراحی به فاز آسیبدیدگی بیمار بستگی دارد. عمل در فاز حاد معمولاً از پشت انجام میشود. اما چنانچه آسیبدیدگی به شکل نامناسب التیام یافته و بدشکلی کیفوز ایجاد شده باشد، جراح رویکرد دوگانهای را اتخاذ میکند و عمل را از پشت و جلو انجام میدهد.
درمان بعضی موارد قوزپشتی علاوه بر فیوژن به استئوتومی نیز نیاز دارد. جراح در عمل استئوتومی برشهایی را روی استخوان ایجاد میکند تا بتواند همترازی ستون فقرات را دوباره برقرار کند. به علاوه ممکن است لازم باشد که قطعات استخوان شکسته شده از کانال نخاعی برداشته شود تا نخاع آسیبی نبیند. برداشتن قطعات استخوان شناور و رفع فشار از روی نخاع و اعصاب به تسکین درد نیز کمک میکند. بیماران در طول درمان و دوران نقاهت تحت نظر هستند تا اطمینان حاصل شود که عارضههای عصبی تشخیص داده شده و درمان شدهاند.
- فیوژن خلفی ستون فقرات با استفاده از وسایل تثبیت: این رویکرد درمان جراحی اصلی برای کیفوز تروما به شمار میرود. جراح از طریق برشی که در پشت بدن ایجاد کرده است، به ناحیه مورد نظر دسترسی پیدا میکند.
- فیوژن قدامی ـ خلفی ستون فقرات: جراح دو برش را در جلو و پشت بدن ایجاد میکند.
- استئوتومی: ممکن است استئوتومی برای بازیابی همترازی ستون فقرات لازم باشد. جراح استخوان را در این عمل میبرد و احتمالاً قطعاتی از استخوان را نیز برمیدارد.
دوران بهبود
با پیشرفتهای حاصل در زمینه علم پزشکی، دوران بازگشت به سلامتی پس از جراحی کیفوز (فیوژن ستون فقرات) پس از سانحه از گذشته آسانتر شده است. در صورتی که آسیبدیدگی دیگری وجود نداشته باشد، بیمارانی که عمل به صورت پشت بدنشان انجام شده است، میتوانند روز بعد از عمل از تخت بلند شوند. اما اگر عمل با ایجاد برش از پشت و جلو بدن انجام شده باشد، دوره نقاهت کمی بیشتر خواهد بود. علاوه بر جراحی، درمانهای غیرجراحی نیز مورد استفاده قرار میگیرند. بریس (یا پانسمان) برای حفظ توازن ستون فقرات در طول فرآیند بهبود بسته میشود و فیزیوتراپی نیز معمولاً پس از جراحی توصیه میشود.
منتظر است که دامنه حرکت ستون فقرات بیماران پس از انجام فیوژن (اتصال دائمی مهرهها به یکدیگر) کمی کاهش یابد. البته شدت این کاهش وابسته به تعداد مهرههایی است که به هم متصل شدهاند.
