بروز فتق دیسک (که به آن برآمدگی، لغزش یا پارگی دیسک نیز گفته میشود) هنگامی رخ میدهد که هسته دیسک (ماده نرم و ژلمانند داخل دیسک) به دلیل پارگی فیبروز لوسی، به داخل کانال نخاعی فشرده میشود. عموماً فتق دیسک به علت ضعف دیواره خارجی فیبری دیسک اتفاق میافتد. کانال نخاعی فضای محدودی دارد که این فضا برای مجازی کردن قطعه دیسک کافی نیست. به دلیل این جابجایی، دیسک فشاری بر روی اعصاب نخاعی ایجاد میکند و اغلب باعث درد میشود. این درد ممکن است بسیار شدید باشد.
فتق دیسک میتواند در هر بخشی از ستون فقرات ایجاد شود. اغلب فتق دیسک در منطقه پایینی کمر (ستون فقرات کمری) رخ میدهد، اما میتواند در منطقه گردن (ستون فقرات گردنی) نیز اتفاق بیافتد. ناحیه دردزا که تحت تأثیر جابجایی دیسک قرار گرفته است، بستگی به قسمتی از ستون فقرات دارد که تحت تأثیر قرار گرفته است.
علل
فشار یا آسیب بیش از حد ممکن است باعث بروز فتق دیسک شود. با این حال، در طول زمان و به علت فرسایش طبیعی، مواد سازندهٔ دیسکها تحلیل میشوند و رباطهایی که دیسکها را بین مهرهها نگه میدارند، ضعیف میشوند. با پیشروی این فرایند تحلیل و افزایش آن، فشار نسبتاً کم به مهرهها یا حرکات پیچشی سریع میتواند باعث پارگی دیسک شود.
بعضی افراد ممکن است در مقابل مشکلات دیسک آسیبپذیرتر باشند و به همین دلیل ممکن است در چندین نقطه از ستون فقرات فتق دیسک داشته باشند. تحقیقات نشان داده است که افرادی که در خانوادهٔ خود چندین فرد مبتلا به این عارضه دارند، به فتق دیسک مستعد هستند.
علائم
بسته به موقعیت فتق دیسک و اندازه فتق، علائم بسیار متفاوت است. اگر فتق دیسک روی عصب نخاعی فشار نیاورد، بیمار ممکن است کمردرد ضعیفی داشته باشد یا اصلاً دردی نداشته باشد. اگر دیسک بر عصب نخاعی فشار بیاورد، فرد ممکن است درد، بیحسی یا ضعف را در ناحیه ای از بدن که عصب به آن حرکت میکند احساس کند. به طور معمول، کمردرد یا سابقه طولانی کمردردهای مداوم، از علائم ابتدایی ابتلا به دیسک کمر هستند.
فتق دیسک کمری (ستون فقرات ناحیه کمر)
عارضهی سیاتیک / رادیکولوپاتی اغلب ناشی از فتق دیسک در ناحیه کمر است. فشار بر یک یا چند نقطه از اعصاب سیاتیک میتواند باعث درد، سوزش، سوزن سوزن شدن و بیحسی شود که از باسن به ساق پا و گاهی به کف پا منتقل میشود. معمولاً یک طرف بدن (چپ یا راست) تحت تأثیر قرار میگیرد. این درد اغلب به صورت شوک شدید و الکتریکی توصیف میشود و ممکن است با ایستادن، راه رفتن یا نشستن تشدید شود. صاف کردن پا در طرف آسیب دیده اغلب میتواند درد را بدتر کند. همراه با درد پا، ممکن است فرد دچار کمردرد شود. با این حال، برای سیاتیک حاد درد در ساق پا اغلب بدتر از درد در ناحیه کمر است.
فتق دیسک گردنی (ستون فقرات ناحیه گردن)
رادیکولوپاتی گردنی از علائم وجود فشار بر عصب نخاعی در ناحیه گردن است که ممکن است شامل درد مبهم یا تیز در گردن یا بین تیغههای شانه باشد، دردی که از بازو به سمت دست یا انگشتان یا بیحسی و سوزن سوزن شدنی که در شانه یا بازو منتشر میشود. درد ممکن است با قرارگیری مهرهها درموقعیت های خاص یا با انجام حرکات خاصی افزایش یابد.
نحوه آزمایش و تشخیص
انواع روش های آزمایش در زیر ذکر شده است. رایج ترین عکسبرداری برای این بیماری انجام ام آر آی (MRI) است. عکسبرداری با اشعه ایکس از ناحیه آسیب دیده اغلب برای تکمیل ارزیابی وضعیت مهرهها انجام میشود. توجه داشته باشید که فتق دیسک درعکسبرداری با اشعه ایکس ساده دیده نمیشود. قبلاً از روش سی تی اسکن و میلوگرام بیشتر از MRI استفاده می شد، اما در حال حاضر به ندرت در عکسبرداری اولیه بهمنظور تشخیص بیماری از آنها استفاده میشود، مگر اینکه تحت شرایط خاصی پزشک مستلزم استفاده از آنها باشد. گرفتن نوار عصب یا الکترومیوگرافی نیز به ندرت مورد استفاده قرار میگیرد.
اشعه ایکس
استفاده از تابش نور جهت گرفتن فیلم یا عکسبرداری از قسمتی از بدن میتواند ساختار مهرهها و نمای کلی مفاصل را نشان دهد. عکسبرداری با اشعه ایکس از ستون فقرات بهمنظور تشخیص علل درد، مانند تومورها، عفونت ها، شکستگی ها و غیره انجام میشود.
اسکن توموگرافی کامپیوتری (سی تی اسکن CT)
عکسبرداری تشخیصی که پس از خواندن اشعه ایکس توسط کامپیوتر ایجاد میشود. میتواند شکل و اندازه کانال نخاعی، محتویات آن و ساختارهای اطراف آن را نشان دهد.
تصویربرداری رزونانس مغناطیسی- ام آر آی (MRI)
یک آزمایش تشخیصی که تصاویر سه بعدی از ساختارهای بدن را با استفاده از آهنرباهای قوی و فناوری رایانه تولید میکند. میتواند نخاع، ریشه های عصبی و نواحی اطراف آن و همچنین بزرگ شدن یا انحطاط و تومورها را نشان دهد.
میلوگرام
عکسبرداری اشعه ایکس از کانال نخاعی بوسیله ی تزریق ماده حاجب به فضاهای مایع مغزی نخاعی. تست میلوگرام، فشار خار استخوان یا تومورها روی نخاع یا اعصاب را به دلیل عارضهی فتق دیسک رخ میدهد را میتواند نشان دهد.
الکترومیوگرافی یا نوار عصب و عضله
الکترومیوگرافی که به اختصار EMG نیز به آن میگویند یک روش تشخیصی است که برای ارزیابی سلامت عضلات و سلولهای عصبی که آنها را کنترل میکنند (نورونهای حرکتی) به کار میرود. این تست نشان میدهد که آیا آسیب عصبی مداوم وجود دارد، آیا اعصاب در حال بهبودی از آسیب قبلی هستند و یا محل دیگری از فشار بروی عصب وجود دارد یا خیر. این آزمایش به ندرت انجام میشود.
درمان دیسک کمر با تزریق دیسکوژل
دیسکوژل
دیسکوژل در واقع یک ماده است که از ترکیب تنگستن سلولز و الکل ساخته شده است. این ماده به حالت ژل درآمده و برای کاهش فشار داخل دیسک به هسته پالپوس (مرکز دیسک) تزریق میشود. این تزریق به طور کاملاً ایمن و بدون خطر است. حضور سلولز، که یک عامل ژل ساز است، خطر نشت اپیدورال که ممکن است با استفاده از اتانول خالص ایجاد شود، را محدود میکند. ذرات تنگستن نیز برای کنترل پیشرفت ژل در دیسک استفاده میشوند.
روش تزریق دیسکوژل
از بیحسی موضعی برای بی حس کردن ناحیه تزریق استفاده میشود. پس از آن یک سوزن حاوی دیسکوژل را به دیسک پاره شده تزریق میکنند. مقدار دیسکوژل تزریق شده به دیسک با توجه به ابعاد دیسک و میزان فتق بین ۰.۲ تا ۰.۸ میلی لیتر متغیر است.
مزایای تزریق دیسکوژل
- عمل جراحی یک روزه بدون خونریزی و بدون زخم بعد از عمل
- عمل تحت بیحسی موضعی
- بهبودی بسیار سریع
- حداقل عوارض جانبی
- بدون برگشت پذیری دیسک
- بعد از عمل هیچ نگرانی وجود نخواهد داشت
- پس از عمل هیچ گونه واکنش آلرژیکی نخواهد بود
- آناتومی ساختار استخوان و رباط را حفظ میکند (برهم نمیزند)؛ بنابراین گزینه عمل جراحی معمولی همیشه ممکن خواهد بود.
سؤالات متداول
میزان موفقیت تزریق دیسکوژل گردن و کمر چقدر است؟
میزان موفقیت از نتایج تزریق دیسکوژل ۹۱.۴ درصد است.
چه زمانی می توان انتظار بهبودی بعد از تزریق دیسکوژل را داشت؟
بهبود بین ۳ تا ۶ هفته پس از تزریق دیسکوژل احساس میشود. در حالی که در مقایسه با جراحی معمولی که به خوبی شده باشد، احساس بهبودی به ۳ ماه زمان نیاز دارد.
آیا این درمان باعث فروپاشی دیسک بین مهره ای میشود؟
این تکنیک بر فضای بین مهرهها تأثیر نمی گذارد و آناتومی ستون فقرات حفظ میشود.
تنگستن در دیسکوژل چه کاربردی دارد؟
تنگستن یک عنصر مات رادیویی (رنگ تیره دارد) است که بوسیله ی این ماده با فلوروسکوپی حین تزریق میتوان میزان تزریق ژل را کنترل کرد.
آیا پوشیدن بریس و کمربندهای گردنی و کمر ضروری است؟
خیر، معمولاً لازم نیست اما در بعضی موارد پزشک ممکن است آن را توصیه کند.
آیا تزریق دیسکوژل بی خطر است؟
دیسکوژل یک روش درمانی بی خطر بوده و تکنیکی جایگزین در موارد خاص است.
