ستون فقرات یا ستون مهرهها از 26 استخوان تشکیل میشود که دور نخاع را میگیرند و ایمنی نخاع را تضمین میکنند. ستون فقرات خم شدن و صاف ایستادن را ممکن میسازد. ستون فقرات انحنایی طبیعی دارد، اما اگر این گودی در ناحیه پایین کمر بیش از اندازه شود، بیمار دچار لوردوز یا گوی کمر بیش از اندازه میشود.
وقتی بیمار دچار گودی کمر میخوابد، فضای زیادی زیر پایین کمرش دیده میشود. همچنین زمانی که بیمار میایستد، باسنهایش بیش از حد معمول برجسته است و به عقب رفته است.
گودی کمر مشابه عارضههای دیگر ستون فقرات از قبیل کیفوز یا اسکولیوز است؛ کیفوز یا گوژپشتی انحنایی غیرعادی در بالای ستون فقرات است، اسکولیوز نیز به انحراف جانبی ستون فقرات گفته میشود.
عارضههایی مانند فلج مغزی و دیستروفی عضلانی میتواند علت گودی کمر باشد؛ همچنین بدشکلی گودی کمر ممکن است ارثی باشد و از والدین به فرزندان به ارث برسد.
گودی بیش از اندازه کمر غالباً بخشی از فرآیند رشد عادی است و گاهی اوقات به مرور زمان و بعد از رشد کودک خود به خود برطرف میشود.
علت گودی کمر
مهمترین علل ایجاد گودی کمر به شرح زیر است:
- ژنتیک: کودک ممکن است گودی کمر را از والدینش به ارث برده باشد.
- آسیب دیدن ستون فقرات: آسیبدیدگی ستون فقرات همترازی ستون فقرات و باسن را از بین میبرد.
- نقصهای مادرزادی: بدشکلی ستون فقرات گاهی مادرزادی است و بدشکلی در بعضی موارد به موازات رشد کودک تشدید میشود.
- اسپوندیلولیستزی: مهره ستون فقرات از جای عادی خود خارج میشود و به مهره زیری فشار میآورد. در نتیجه بیمار دچار درد میشود و همترازی ستون فقراتش مختل میشود.
- آکندروپلازی: این عارضه موجب کوتولگی میشود و مشکلاتی از قبیل گودی کمر را برای رشد استخوان به وجود میآورد.
- دیستروفی عضلانی: دیستروفی عضلانی عارضهای مادرزادی است که بافت عضلانی و عضلات را ضعیف میکند. اگر عضلات ضعیفتر از آن باشد که بتواند ستون فقرات را صاف نگه دارد، کودک دچار ناهنجاری گودی کمر میشود.
- فلج مغزی: این اختلال حرکت کردن، تعادل و حفظ حالت اندامی مناسب را برای بیمار دشوار میسازد.
علل دیگر گودی کمر
عاملهای زیر نیز میتواند باعث گودی کمر شود:
- چاقی: اضافه وزن باعث میشود که فرد رو به عقب خم شود و حالت اندامی نامناسبی پیدا کند.
- بارداری
- عدم تعادل در طول و قدرت عضلات: مشکلاتی مانند سفت بودن عضلات پایین کمر موجب گودی کمر میشود.
- کیفوز (گوژپشتی): فشاری که قوز برای جبران عدم تعادل ناشی از این برجستگی غیرعادی به کمر میآورد، باعث افزایش گودی کمر میشود.
- کمبود ویتامین دی: کمبود ویتامین دی در کودکان منجر به ابتلا به راشیتیسم یا نرمی استخوان میشود که به نوبه خود به گودی کمر دامن میزند.
- دیسکیت: التهاب دیسکهای بین مهرهای
- پوکی استخوان یا کاهش تراکم استخوان
- حالت اندامی نامناسب هنگام نشستن
- آسیبدیدگی: آسیبدیدگیهایی مانند ویپلش (حرکت شلاقی گردن) میتواند موجب گودی کمر شود.
علائم
علامت اصلی گودی کمر این است که وقتی بیمار به پشت میخوابد، فضایی بیشتر از حد معمول زیر پایین کمرش دیده میشود. اگر انحنای کمر بسیار زیاد باشد، بیمار دچار کمردرد میشود.
زمان مراجعه به پزشک
در صورتی که متوجه انحنای غیرطبیعی مهرههای کمری فرزندتان شدهاید یا اگر فرزندتان از درد در قسمت پایین کمر شکایت دارد، منصوب است که به پزشک مراجعه کنید. وجود انحنای غیرمعمول در بخشهای دیگر ستون فقرات ممکن است نشانه ابتلا به عوارضی مشابه اسکولیوز یا کیفوز باشد که نیازمند بررسی توسط پزشک است.
تشخیص و آزمایش
اگر پزشک شک داشته باشد که گودی کمر بدشکل است، برای تشخیص بدشکلی، اقدام به معاینه بالینی میکند. پزشک به انحنای ستون فقرات از جهات مختلف، از جمله پهلو، جلو و عقب نگاه میکند و همچنین همترازی شانهها، لگن و یکدست بودن دندهها را بررسی میکند. همچنین، پزشک ممکن است دامنه حرکتی، واکنشها و قدرت بیمار را نیز ارزیابی کند. نتایج این معاینه انعطافپذیری، نیاز به انجام درمانهای بیشتر را تعیین میکند.
برای انجام معاینه، پزشک از بیمار درخواست میکند که بالاتنهاش را برهنه کند تا بتواند انحناهای غیرعادی را مشاهده کند. همچنین، پزشک از بیمار میخواهد که خم شود و سعی کند انگشتان پا را لمس کند تا ستون فقرات بهتر مشاهده شود. گاهی اوقات پزشک از بیمار میخواهد که دراز بکشد تا بتواند فضاهای زیر پایین کمر را مشاهده کند.
برای تهیه تصاویر داخلی بدن، از تکنولوژیهای مختلف استفاده میشود. نوع تکنولوژی مورد استفاده بستگی به ساختاری دارد که باید به طور دقیق مورد بررسی قرار گیرد.پزشک از یکی از روشهای تصویربرداری زیر استفاده میکند:
- رادیوگرافی: پرتوهای با تشعشع پایین تصاویری را از بافتها، استخوانها و اندامهای بدن به دست میدهد. عکس روی فیلم چاپ میشود.
- MRI: میدان مغناطیسی و امواج رادیویی تصاویری را از داخل بدن به دست میدهد. MRI روش بسیار مفیدی برای ارزیابی جزئیات ساختارهای بافت نرم مانند عصبهای داخل و دور ستون فقرات است.
- سی تی اسکن: در توموگرافی رایانهای (سی تی اسکن) از رایانه و اشعه ایکس برای تهیه نماهای مقطعی (اسلایس) از بخشهای مختلف بدن استفاده میشود. سی تی اسکن روش بسیار مفیدی برای مشخص کردن بافتهای غیرعادی و مشاهده واضح جزئیات استخوان است.
- سنجش تراکم استخوان: در این اسکن از اشعه ایکس یا امواج مافوق صوت برای اندازهگیری تراکم استخوان در بخشهای مختلف بدن استفاده میشود.
راه های درمان گودی کمر
درمان اولیه
چنانچه گودی کمر شدید نباشد، درمان ضروری نیست. گودی کمر را بسته به شدت بدشکلی و وجود علائم دیگر میتوان به روش غیرجراحی درمان کرد. پرکاربردترین روشهای درمان گودی کمر به شرح زیر است:
- مصرف مسکن: مسکنهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و ورم مصرف میشود. قبل از مصرف دارو با پزشک معالجتان مشورت کنید.
- کاهش وزن در صورت چاق بودن: کاهش وزن وضعیت اندامی را بهبود میدهد و در نتیجه گودی کمر را کمتر میکند.
- مکملهای غذایی: در صورت کمبود مواد مغذی و ویتامینها، مصرف مکملهایی مانند ویتامین دی توصیه میشود.
فیزیوتراپی
بیشتر موارد گودی کمر بخشی طبیعی از فرآیند رشد است و نیاز به درمان ندارد، مگر اینکه در طول رشد کودک بدتر شود. اما اگر گودی کمر تنها و بدون اصلاح باقی بماند و بیمار درد داشته باشد یا مشکلی در خم شدن و ایستادن داشته باشد، درمان ضروری است تا انعطافپذیری برگردانده شود. در اینصورت، پزشک ممکن است به بیمار فیزیوتراپی را برای کمک به بهبود و صاف کردن ستون فقرات توصیه کند. درمان فیزیوتراپی به منظور تقویت عضلات و بهبود توانایی حرکت و انعطافپذیری صورت میگیرد. این درمان شامل تقویت عضلات اکستنسور مفصل ران (عضلات پشت ران) و انجام حرکات کششی برای فلکسورهای ران (عضلات جلوی ران) است. این عضلات به حرکت لگن کمک میکنند.
بریس
بستن بریس یا کمربند طبی به حفظ حالت اندامی مناسب در کودکان و نوجوانان کمک میکند.
ورزشهای پایداری کمر
لازم است که برای تقویت عضلات کمر ورزش کنید . ورزش برای پیشگیری از گودی کمر و درمان آن مفید است.
در این بخش با حرکاتی آشنا میشوید که انجام دادن آنها به درمان گودی کمر کمک میکند.
درازنشست
- به پشت روی زمین دراز بکشید، کف پاها را صاف روی زمین نگه دارید و زانوها را با زاویه 90 درجه خم کنید.
- بازوها را روی سینه در هم حلقه کنید و بالاتنه را در حالت دست به سینه آنقدر از روی زمین بلند کنید که با رانها مماس شود.
- سپس به آرامی دوباره بخوابید.
اسکات
- بایستید و پاها را به عرض شانه باز کنید.
- کف دستها را به هم بچسبانید و بازوها را مقابل قفسه سینه بکشید.
- بالاتنه را آنقدر پایین بیاورید که انگار میخواهید روی صندلی بنشینید. سعی کنید تا جایی که رانها با زمین موازی شود، پایین بیایید. زانوها و مچ پاها باید در یک خط قرار بگیرد.
- به آرامی به وضعیت اولیه برگردید.
بالا بردن دست و پا در حالت چهار دست و پا
- روی زمین زانو بزنید، به آهستگی رو به جلو خم شوید و کف دستها را روی زمین بگذارید.
- زانوها و باسنها را در امتداد یک خط نگه دارید و دستها را زیر شانهها بگذارید.
- یک بازو را بالا ببرید و پای دیگر را بکشید تا در امتداد ستون فقرات قرار بگیرد.
- به آهستگی به وضعیت اولیه برگردید.
پلانک معکوس
- روی زمین بنشینید، پاها را مقابلتان دراز کنید و به گونهای رو به عقب خم شوید که ستون فقرات زاویهای 45 درجه را با زمین تشکیل بدهد.
- دستها را کنار بدن نگه دارید.
- رو به بالا نگاه کنید و همانطور که وزن بدن را روی پاشنهها و دستها انداختهاید، لگن را از روی زمین بلند کنید.
- 15 ثانیه در این وضعیت بمانید، سپس به آرامی پایین بیایید.
جراحی
گودی کمر شدید نیاز به جراحیهایی مانند جراحی فیوژن ستون فقرات دارد؛ در عمل فیوژن یا خشک کردن مهرهها دو یا چند مهره به هم متصل میشود، این مهرهها به هم جوش میخورند و قطعه استخوانی یکپارچهای ایجاد میشود. جراحی فیوژن ستون فقرات با هدف متوقف کردن حرکت غیرعادی ستون فقرات و تسکین درد کمر و پا انجام میشود.
پیشگیری
با توجه به عوامل مادرزادی و غیرقابل پیشبینی که میتوانند منجر به گودی کمر شوند، پیشگیری از آن بسیار دشوار است. با این حال، برخی موارد گودی کمر ناشی از آسیبدیدگی قابل پیشگیری هستند و برای جلوگیری از این موارد، آموزش مهارتهای ایمنی پایه به کودکان ضروری است. آموزش روش صحیح نشستن و رعایت حالت اندامی مناسب به حفظ سلامت کمر و ستون فقرات کمک میکند.
همچنین، یوگا و تمرینات ورزشی متنوعی وجود دارد که انجام آنها برای حفظ حالت اندامی مناسب مفید است. همچنین، رعایت حالت اندامی صحیح در هنگام نشستن، ایستادن و انجام کارها بسیار مهم است. ایستادن برای مدت طولانی ممکن است باعث افزایش گودی کمر شود، بنابراین اگر فعالیت شغلی شما نیازمند برخی از مدتها سرپا بودن است، در فواصل زمانی منظم استراحت کوتاهی داشته باشید و کمی بنشینید. همچنین، هنگام نشستن در صندلی، از یک پشتیبان مناسب برای کمرتان استفاده کنید.
