پارگی دیسک کمر: علت، علائم و درمان

دیسک های ستون فقرات، پد‌های جذب کننده ضربه بین مهره‌ها هستند؛ مهره‌ها استخوان های بزرگی در ستون فقرات هستند. اگر ستون فقرات بیش از حد خم شود و دیسک‌ها  بیرون بزنند، می‌توانند به اعصاب های نخاعی مجاور فشار وارد کنند. این موضوع با عنوان پارگی، فتق یا جا به جایی دیسک شناخته می شود.

پارگی دیسک باعث درد شدید در پایین کمر و گاهی احساس تیر کشیدن در پشت پا می شود که به درد سیاتیک معروف است. معمولاً علائم پارگی دیسک به خودی خود پس از چند هفته تا یک ماه بهبود می یابد؛ اگر مشکل ماه‌ها ادامه پیدا کرد و مزمن شد ، باید به سراغ جراحی بروید.

‎علائم پارگی دیسک کمر

معمولاً یک دیسک پاره شده عصب مجاور را تحت فشار قرار داده یا باعث التهاب آن می شود؛ و دردی به وجود می آورد که در طول عصب منتشر می شود. پارگی دیسک کمر شایع ترین علت سیاتیک (درد ساق پا در امتداد عصب سیاتیک در پشت ساق پا) است.

برخی از ویژگی های کلی درد ناشی از پارگی دیسک عبارتند از:

• درد پا. درد پا معمولاً بدتر از کمردرد است. اگر درد در امتداد مسیر عصب سیاتیک بزرگ در پشت ساق پا امتداد داشته باشد، به آن سیاتیک یا رادیکولوپاتی گفته می شود.
• درد عصب. قابل توجه ترین علائم، معمولاً درد عصبی در پا است و درد به صورت احساس تیر کشیدن، احساس سوزش، شبیه به شوک الکتریکی و احساس گرفتگی بیان می شود.
• نواحی مختلف قرار داشتن علائم. بنا‌بر متغیرهایی مانند: محل پارگی دیسک و درجه پارگی، علائم ممکن است در قسمت پایین کمر، باسن، جلو یا پشت ران، ساق پا، پا و انگشتان پا مشاهده شوند و معمولاً فقط یک طرف بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند.
• علائم عصبی. بی حسی، احساس سوزن سوزن شدن، ضعف و خارش ممکن است در ساق پا، پا و انگشتان پا وجود داشته باشد.
• سنگینی (افتادگی) پا. علائم عصبی ناشی از پارگی ممکن است شامل مشکل در بلند کردن پا هنگام راه رفتن یا ایستادن روی پاشنه‌ی پا باشد؛ این حالت به افتادگی پا معروف است.
• کمردرد. این نوع درد ممکن است مبهم یا ضربان دار توصیف شود و می تواند با سفتی و خشکی همراه باشد. اگر دیسک پاره شده باعث اسپاسم عضلانی کمر شود، درد ممکن است تا حدودی با یک یا دو روز استراحت نسبی، قرار دادن یخ یا گرم کردن، نشستن با یک تکیه‌گاه یا صاف و طاق باز دراز کشیدن با یک بالش زیر زانو تا حدودی کاهش یابد.
• دردی که با حرکت بدتر می شود. درد ممکن است به دنبال ایستادن یا نشستن طولانی مدت یا حتی بعد از کمی راه رفتن ،ایجاد شود. خنده، عطسه یا سایر حرکات ناگهانی نیز ممکن است درد را تشدید کند.
• دردی که با خم شدن به جلو بدتر می شود. بسیاری بر این باورند که حالت‌هایی مانند خم شدن یا قوز کردن روی صندلی، یا خم کردن پایین کمر برای خم شدن به جلو، درد پا را بدتر می کند.

اگر فتق گسترده باشد علائم فتق دیسک کمر معمولاً شدیدتر است. اگر فتق دیسک روی عصبی تأثیر نگذارد،  درد می تواند خفیف تر و محدود به کمر باشد.

در برخی موارد، درد کمر یا ساق پا که برای چند روز رخ می دهد و سپس برطرف می شود،  اولین نشانه فتق دیسک است.

علائم نادر اما خطرناک پارگی دیسک کمر

علائمی همچون از دست دادن کنترل ادرار یا مدفوع، کمردرد، بی‌حسی در ناحیه باسن و ضعف در هر دو پا، نشانه‌های یک بیماری نادر اما جدی به نام سندرم دم‌اسب است. این سندرم به دلیل فشار و تورم اعصاب در انتهای ستون فقرات اتفاق می‌افتد و در صورت عدم درمان به موقع، ممکن است منجر به فلج و اختلالات دائمی شود. در صورت تجربه این علائم، لازم است به طور فوری اقدامات پزشکی لازم را انجام دهید، که ممکن است شامل آزمایشات و جراحی باشد.

در صورت بروز هر یک از این علائم، بسیار مهم است که بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید تا تشخیص دقیق و درمان مناسب را دریافت کنید. تشخیص و درمان سریع سندرم دم‌اسب می‌تواند از آسیب‌های جدی جلوگیری کند و به شما کمک کند تا از عواقب بیشتر جلوگیری کنید.

شایع ترین محل های پارگی دیسک کمر

• برخورد ناحیه L3 یا L4 ناشی از پارگی دیسک ممکن است منجر به یک واکنش غیرطبیعی هنگامی که ناحیه زیر زانو با چکش رفلکس لاستیکی ضربه می خورد شود.
• برخورد عصب L5 ناشی از پارگی دیسک می تواند علائمی مانند ضعف در امتداد انگشت شست پا و مچ پا ایجاد کند که منجر به مشکل در حرکت پا به جلو در راه رفتن می شود.
• برخورد عصبی S1 ناشی از پارگی دیسک ممکن است باعث از بین رفتن رفلکس مچ پا و یا ضعف آن شود که باعث می شود بیماران نتوانند روی انگشتان پا یا روی پاشنه‌ی پا بایستند.

علل

به طور معمول، دیسک‌های لاستیکی که در ستون فقرات قرار دارند، اجازه می‌دهند تا ستون فقرات خم شود و نیروهایی که در اثر چرخش، خم شدن یا بلند کردن اجسام بر آن اعمال می‌شوند را جذب کنند. با پیشرفت سن، دیسک‌ها فرسوده می‌شوند و ممکن است کمی صاف شوند و یا مانند یک لاستیک کم باد به شکل خود برگردند. همچنین، مواد ژلاتینی داخل دیسک شروع به خشک شدن و سفت شدن می‌کنند و لایه‌های فیبری دیواره دیسک جدا شده و ساییده می‌شوند.

اگر پارگی دیسک روی اعصاب نخاعی مجاور فشار بیاورد، باعث التهاب می شوند. پارگی دیسک در ناحیه کمر معمولاً ریشه های عصب سیاتیک را که در دو طرف دیسک‎ها از ستون فقرات بیرون زده‌اند، تحت تاثیر قرار می دهد. اعصاب سیاتیک از باسن تا پایین ران و پا ادامه دارد. به همین دلیل در آن نقاط احساس درد، سوزن سوزن شدن و بی حسی می کنید.

دیسک های ضعیف ممکن است بیشتر در معرض پارگی در نتیجه فعالیت‌ها و کارهای روزمره، در اثر ورزش، تصادفات رانندگی یا زمین خوردن قرار داشته باشند. اغلب دشوار است که پارگی دیسک را به دلیل یک اتفاق خاص بدانید؛ زیرا ممکن است به عنوان بخشی از روند پیری دیسک رخ دهد.

عوامل خطر برای پارگی دیسک کمر

عواملی که ممکن است خطر ابتلا به پارگی دیسک کمر را افزایش دهند عبارتند از:

• سن. شایع‌ترین عامل خطر بین 35 تا 50 ساله بودن است. این بیماری به ندرت بعد از 80 سالگی علائم ایجاد می کند.
• جنسیت. احتمالا پارگی دیسک کمر در مردان دو برابر زنان است.
• کارهای سنگین. مشاغلی که به بلند کردن اجسام سنگین و سایر کارهای فیزیکی نیاز دارند با خطر بیشتری برای ایجاد پارگی دیسک کمر همراه هستند. کشیدن، هل دادن و چرخاندن می تواند اگر به طور مکرر انجام شود، خطر را افزایش دهد.
• چاقی. اضافه وزن باعث می شود بعد از جراحی میکرودیسککتومی احتمال پارگی دیسک کمر وجود داشته باشد و احتمال پارگی دیسک مجدد که به آن پارگی مکرر دیسک گفته می شود، 12 برابر شود. کارشناسان بر این باورند که حمل وزن اضافی، فشار بر ستون فقرات کمری را افزایش می دهد و افراد چاق را بیشتر مستعد پارگی دیسک می کند.
• سیگار کشیدن. نیکوتین جریان خون دیسک‌های ستون فقرات را محدود می‌کند که این امر انحطاط دیسک را سرعت می بخشد و روند بهبودی را مختل می‌کند. دیسک تخریب شده انعطاف پذیری کمتری دارد و احتمال پارگی یا ترک خوردگی آن بیشتر می شود که می تواند منجر به فتق شود. پزشکان در مورد اینکه آیا افراد سیگاری در معرض خطر بیشتری برای فتق جدید به دنبال دیسککتومی هستند، نظر متفاوتی دارند.

تشخیص پارگی دیسک کمر

افرادی که علائم پارگی دیسک کمر را دارند، می توانند انتظار داشته باشند که پزشک یک شرح حال دقیق بپرسد و یک معاینه فیزیکی کامل انجام دهد.

سؤالاتی که پزشک خواهد پرسید

سؤالات در مورد زمان و چگونگی شروع درد معمولی است، به ویژه اگر هر نوع آسیب تروماتیک وجود داشته باشد. سؤالات دیگر ممکن است به شرح زیر باشند:

• نوع درد. ممکن است از بیمار خواسته شود که درد را توصیف کند، از جمله محل آن و اینکه کدام فعالیت‌ها یا موقعیت‌ها آن را بهتر یا بدتر می‌کنند را بگوید.
• شرایط پزشکی. برخی مشکلات دیگر می توانند دخیل باشند. به عنوان مثال پوکی استخوان خطر پارگی را افزایش می دهد.
• خانه و زندگی کاری. داشتن یک شغل فیزیکی سخت یا انجام منظم تعمیرات یا سایر کارهای سخت در خانه می تواند بر دیسک کمر فشار بیاورد.
• سوابق پزشکی. پزشک احتمالاً در مورد درمان‌ها یا آسیب های قبلی خواهد پرسید.
• سابقه پزشکی خانوادگی. اگر یکی از اعضای خانواده دچار این مشکل شود، احتمال پارگی دیسک کمر در اعضای دیگر خانواده نیز وجود دارد.

هر گونه تجربه‌ی افسردگی یا اضطراب نیز باید اطلاع داده شود؛ زیرا این اطلاعات ممکن است در برنامه ریزی درمان مفید باشد.

معاینه فیزیکی برای تشخیص پارگی دیسک کمر

معاینه فیزیکی برای تشخیص بسیار مهم است و معمولاً شامل مشاهده خم شدن و کشش بیمار است. ارزیابی‌ها عبارتند از:

• بررسی عصبی. برای تعیین اینکه آیا یک مشکل عصبی وجود دارد یا خیر، پزشک معمولاً به دنبال علائم از دست دادن حس، مانند بی حسی و ضعف در ساق و پا است.
• تست های دامنه‌ی حرکتی. ممکن است از بیمار خواسته شود که به جلو و عقب و از یک طرف به سمت دیگر خم شود.
• تست بالا بردن پا. یکی از کشش های متداول برای آزمایش پارگی دیسک، تست بلند کردن پا به صورت صاف و مستقیم است.

تست های تصویربرداری برای پارگی دیسک

آزمایشات تصویربرداری ممکن است در جلسه‌ی اول معاینه انجام شود تا سایر علل احتمالی علائم بیمار مانند شکستگی، تومور، عفونت یا سندرم کودا اکوینا (سندرم دم اسبی) رد شود. تست های تصویربرداری عبارتند از:

• تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI)
• سی تی اسکن (توموگرافی کامپیوتری)
• اشعه ایکس
• سی تی میلوگرام
• الکترومیوگرافی (EMG)

با این حال، با پاسخهای دقیق ارائه شده توسط بیمار و معاینه فیزیکی، پزشکان معمولاً قادر به تشخیص پارگی دیسک کمر هستند.

درمان

کمردرد و سیاتیک که ناشی از دیسک است، عموماً به طور خودبخود در عرض چند هفته بهبود می‌یابد، اگرچه در برخی موارد ممکن است طولانی‌تر طول بکشد. برای دردهای جدید دیسک یا تشدید بیماری موجود، توصیه می‌شود ابتدا از روش‌های خودمراقبتی برای تسکین علائم استفاده کنید و منتظر بمانید تا کمرتان بهبود یابد. مراقبت‌های استاندارد شامل موارد زیر است:

1. استراحت: در اوج درد، استراحت در فراز و نشیب بهتر است. اما طولانی‌ترین مدتی که باید استراحت کنید، برای حداکثر یک تا دو روز است. پس از آن، باید به آرامش فعالیت‌های خفیف بپردازید.

2. استفاده از گرما و سرما: استفاده از دستگاه گرما (مثل پتو گرم) یا بسته‌های یخ در منطقه دردناک می‌تواند به تسکین درد کمک کند. ابتدا از سرما استفاده کنید و سپس به گرما مراجعه کنید.

3. آرایش بدن در خواب: برای کاهش فشار روی ستون فقرات، می‌توانید با یک بالش زانو در طولانی‌ترین طرف قرار بگیرید یا از تخته سخت استفاده کنید.

4. ورزش‌های تقویتی و کششی: ورزش‌هایی مانند پیاده‌روی، شنا، یوگا و تمرینات استقامتی می‌توانند به تقویت عضلات پشتی و بهبود وضعیت کمر کمک کنند. اما حتماً قبل از شروع هر نوع ورزش، با پزشک خود مشورت کنید.

5. داروهای ضد التهاب غیراستروئیدی (NSAID): ممکن است پزشک شما داروهایی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن به شما تجویز کند تا درد و التهاب را کاهش دهید.

مهم است به یاد داشته باشید که این راهنماها فقط مراقبت‌های استاندارد هستند و بهتر است همیشه با پزشک خود در مورد وضعیت خاص خودتان مشورت کنید و دستورالعمل‌های درمانی متناسب با شرایط شما را دنبال کنید.

گرم کردن و سرد کردن

استفاده از کیسه های سرد روی ناحیه دردناک زمانی که برای اولین بار احساس درد می کنید می تواند به بی حس شدن اعصاب و کاهش ناراحتی شما کمک کند. پد های گرم کننده و حمام های گرم بعداً می تواند گرفتگی و اسپاسم عضلات کمر را کاهش دهد تا بتوانید راحت تر حرکت کنید.

مسکن ها

مسکن های بدون نسخه (OTC) می توانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند. برخی از آن‌ها عبارتند از:

• داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDS)، مانند ایبوپروفن (ادویل و مورتین)
• ناپروکسن (ALEVE)
• استامینوفن (تیلنول)
• آسپرین

دوز توصیه شده را مصرف کنید. استفاده‌ی زیاد یا طولانی مدت، به ویژه NSAID ها، می تواند باعث آسیب به معده و خونریزی شود.

اگر مسکن های بدون نسخه و سایر داروهای خانگی کمکی نکند، پزشک ممکن است داروهای شل کننده عضلات را تجویز کند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی به آموزش کشش هدفمند و تمرینات توانبخشی می پردازد. این برنامه همچنین ممکن است روشهای ایمن تری را برای انجام فعالیتهای معمولی مانند بلند کردن و راه رفتن به بیمار آموزش دهد.

تزریق اپیدورال

داروهای استروئیدی می توانند در برخی موارد تسکین دهنده درد باشند. هدف از تزریق استروئید اپیدورال، تسکین درد بیمار است تا با اقدامات توانبخشی بیمار بهبود یابد. اثرات متفاوت می باشد و تسکین درد موقتی است.

دستکاری ستون فقرات

دستکاری ستون فقرات توسط متخصص کایروپراکتیک یا استئوپات انجام می شود و درد را کاهش می دهد.

ماساژ درمانی

ماساژ می تواند با افزایش گردش خون، شل کردن عضلات و آزادسازی مسکن های طبیعی بدن به نام اندورفین، کمردرد را کاهش دهد.

گزینه های درمانی فتق دیسک کمر تا حد زیادی به مدت زمانی که بیمار علائم داشته و شدت درد بستگی دارد. علائم خاص (مانند ضعف یا بی حسی)، و سن بیمار نیز می توانند از عوامل مؤثر باشند.

چه زمانی باید به جراحی فکر کرد

اگر درد به مدت سه ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد، مزمن تلقی می شود و ممکن است نیاز به مراقبت بیشتری داشته باشد. بسیاری از افراد در این مرحله به فکر جراحی می افتند.

تزریق استروئیدهای ضد التهابی در ناحیه نزدیک عصب ملتهب و پارگی دیسک ممکن است در به تأخیر افتادن جراحی مؤثر باشد، اما راه حل دائمی نیست. تزریق می تواند تا چند ماه درد را تسکین دهد، اما اثر آن از بین خواهد رفت. محدودیت‌هایی در مورد تعداد تزریقی که می توانید در یک سال مشخص انجام دهید وجود دارد.

تصمیم گیری برای عمل جراحی یک تصمیم فردی است. پزشک شما باید تمام جوانب مثبت و منفی را توضیح دهد تا بتوانید تصمیمی آگاهانه و متناسب با سبک زندگی خود بگیرید.

شایع ترین عمل جراحی دیسککتومی نام دارد. تکنیک های جراحی متفاوت است؛ اما دیسککتومی قسمتی از دیسک پاره شده را برمی دارد تا دیگر روی ریشه های عصب نخاعی فشار نیاورد. در بسیاری از موارد، می توان آن را سرپایی انجام داد.

عمل جراحی دیسک تضمینی ندارد و درد ممکن است بدتر شود. دیسک ممکن است بعداً دوباره پاره شود یا دیسک دیگری دچار مشکل شود.